Khai thác dữ liệu dân cư từ ngày 01/8/2026: Phạm vi cung cấp và giới hạn sử dụng chín nhóm sản phẩm

Thông tư số 136/2026/TT-BCA ngày 22/7/2026 của Bộ trưởng Bộ Công an quy định danh mục sản phẩm khai thác, sử dụng thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (sau đây gọi là Thông tư 136/2026/TT-BCA), có hiệu lực từ ngày 01/8/2026, xác lập chín nhóm sản phẩm được hình thành từ hoạt động khai thác, đối sánh, xác thực, xử lý, thống kê, phân tích và dự báo trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Giá trị của quy định không chỉ nằm ở việc chuẩn hóa đầu ra dữ liệu, mà còn ở việc phân định phạm vi thông tin được cung cấp và trách nhiệm của chủ thể khai thác. Trong bối cảnh dữ liệu dân cư được sử dụng ngày càng rộng, giới hạn về mục đích, thẩm quyền và mức độ cần thiết trở thành điều kiện quyết định tính hợp pháp của hoạt động khai thác.

1. Cấu trúc pháp lý của sản phẩm khai thác từ dữ liệu dân cư

Khoản 1 Điều 3 Thông tư 136/2026/TT-BCA xác định sản phẩm khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là kết quả của việc khai thác, đối sánh, xác thực, xử lý, thống kê, phân tích hoặc dự báo dữ liệu. Cơ quan quản lý căn cước và Công an cấp xã, phường, đặc khu có thể cung cấp kết quả qua tin nhắn, văn bản điện tử hoặc văn bản giấy tùy theo loại yêu cầu và phương thức thực hiện. Khái niệm này cho thấy sản phẩm dữ liệu không chỉ là bản sao thông tin gốc, mà có thể là kết quả của một quá trình xử lý tạo ra thông tin mới. Mức độ xử lý càng cao thì ảnh hưởng tiềm tàng đối với cá nhân càng lớn, đặc biệt khi dữ liệu được dùng để suy luận đặc điểm, phân nhóm hoặc hỗ trợ một quyết định có tác động đến quyền và lợi ích của người dân.

Về mặt pháp lý, việc xác định một đầu ra là sản phẩm dữ liệu không làm thay đổi yêu cầu về căn cứ khai thác. Cơ quan, tổ chức yêu cầu vẫn phải chứng minh mục đích hợp pháp, thẩm quyền, phạm vi dữ liệu và điều kiện tiếp cận. Kênh cung cấp điện tử cũng không làm giảm nghĩa vụ nhận diện đúng người yêu cầu, bảo đảm tính toàn vẹn của kết quả và liên kết kết quả với hồ sơ thủ tục cụ thể. Đây là sự khác biệt quan trọng giữa khả năng kết nối về kỹ thuật và quyền tiếp cận về pháp lý. Một hệ thống có thể cho phép truy vấn nhanh nhưng mỗi truy vấn vẫn phải được đặt trong giới hạn của Luật Căn cước số 26/2023/QH15 ngày 27/11/2023 của Quốc hội và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 ngày 26/6/2025 của Quốc hội, cùng các quy định về an ninh, an toàn dữ liệu.

2. Phạm vi của chín nhóm sản phẩm và giá trị sử dụng

Năm sản phẩm đầu tiên chủ yếu phản ánh các phương thức xác minh và trả lời yêu cầu. SPDC01 là kết quả xác minh được cung cấp qua tin nhắn, văn bản điện tử hoặc văn bản giấy; SPDC02 là kết quả trả lời qua tin nhắn; SPDC03 là kết quả qua cổng dịch vụ công; SPDC04 là kết quả qua ứng dụng phần mềm; SPDC05 là kết quả bằng văn bản giấy. Sự phân loại này có ý nghĩa chuẩn hóa hình thức cung cấp và tạo căn cứ để kiểm tra tính xác thực, thời điểm phát hành cũng như chủ thể tiếp nhận. Đối với cơ quan sử dụng, giá trị của kết quả không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn phụ thuộc vào khả năng chứng minh kết quả được phát hành từ đúng hệ thống và được sử dụng cho đúng hồ sơ, bởi thông tin xác minh tách khỏi bối cảnh có thể bị diễn giải hoặc tái sử dụng vượt quá mục đích ban đầu.

Ba sản phẩm tiếp theo thể hiện mức độ xử lý tăng dần: SPDC06 là sản phẩm thống kê; SPDC07 kết hợp thống kê và phân tích; SPDC08 kết hợp thống kê, phân tích và dự báo. Các sản phẩm này có thể phản ánh cơ cấu, biến động, xu hướng và mối quan hệ trong dữ liệu dân cư, nhưng kết quả dự báo chỉ có chức năng hỗ trợ chứ không thay thế quyết định của cơ quan có thẩm quyền. SPDC09 là sản phẩm phân tích, cung cấp chỉ số dữ liệu cá nhân, được hình thành từ dữ liệu dân cư và các nguồn dữ liệu được kết nối, chia sẻ hoặc cung cấp hợp pháp. Do khả năng tác động trực tiếp đến cá nhân, SPDC09 đòi hỏi kết quả khách quan, chính xác, có thể kiểm tra và được sử dụng đúng mục đích, chủ thể, thẩm quyền, phạm vi, điều kiện. Một chỉ số dữ liệu không nên trở thành căn cứ duy nhất cho quyết định bất lợi nếu phương pháp tính, nguồn dữ liệu và giới hạn sai số chưa được giải trình.

3. Nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu và trách nhiệm của chủ thể khai thác

Khoản 8 Điều 3 Thông tư 136/2026/TT-BCA yêu cầu chỉ cung cấp thông tin cần thiết để đáp ứng yêu cầu hợp pháp và không cung cấp toàn bộ hồ sơ dữ liệu của cá nhân nếu pháp luật không cho phép. Quy định này thể hiện nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu: phạm vi tiếp cận phải tương xứng với mục đích, thay vì được quyết định bởi khả năng kỹ thuật của hệ thống. Nếu mục đích chỉ là xác nhận một thông tin cư trú, kết quả nên giới hạn ở nội dung xác nhận cần thiết, không mở rộng sang lịch sử cư trú hoặc các trường thông tin không liên quan. Đối với sản phẩm thống kê, phân tích và dự báo, nguyên tắc thông thường là sử dụng dữ liệu tổng hợp theo khu vực hoặc nhóm dân cư và không kèm thông tin định danh, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Trách nhiệm tuân thủ tiếp tục tồn tại sau thời điểm nhận sản phẩm. Cơ quan, tổ chức sử dụng cần phân quyền người truy cập, ghi nhật ký, kiểm soát sao chép, xác định thời hạn lưu giữ và xóa dữ liệu khi mục đích đã hoàn thành. Đối với kết nối tự động, cần quản lý tài khoản dịch vụ, khóa truy cập, tần suất truy vấn và cảnh báo hành vi bất thường. Kết quả phân tích hoặc dự báo dùng trong quyết định quan trọng phải có cơ chế kiểm tra của con người và quy trình sửa sai khi dữ liệu đầu vào không chính xác. Cách tiếp cận này đặc biệt cần thiết đối với SPDC09, bởi một chỉ số có thể tiếp tục được truyền sang nhiều hệ thống và tạo ra ảnh hưởng kéo dài nếu không có cơ chế truy nguyên, điều chỉnh và thông báo cho các bên đã sử dụng kết quả.

4. Kết luận

Chín sản phẩm được quy định tại Thông tư 136/2026/TT-BCA mở rộng khả năng sử dụng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cho dịch vụ công, quản lý nhà nước và hoạch định chính sách. Tuy nhiên, việc chuẩn hóa sản phẩm không đồng nghĩa với mở rộng không giới hạn quyền tiếp cận dữ liệu. Tính hợp pháp của hoạt động khai thác phụ thuộc vào mục đích, thẩm quyền, phạm vi cần thiết, khả năng kiểm tra và biện pháp bảo vệ trong suốt vòng đời sử dụng. Đặc biệt, kết quả phân tích, dự báo và chỉ số cá nhân phải được nhìn nhận như công cụ hỗ trợ có giới hạn, không phải sự thay thế cho thẩm quyền quyết định hoặc đánh giá của con người. Giá trị của dữ liệu dân cư chỉ có thể được phát huy bền vững khi yêu cầu hiệu quả quản lý được cân bằng với quyền riêng tư và khả năng kiểm soát thông tin của cá nhân.